Có những tác phẩm nghệ thuật không bắt đầu từ cọ vẽ hay công nghệ hiện đại. Chúng bắt đầu từ một con dao nhỏ, những mảnh gỗ thô và đôi bàn tay của người nghệ nhân.
Đó cũng chính là tinh thần của triển lãm “En hyllning till hantverket” - dự án hợp tác giữa Morakniv và Swedese nhằm tôn vinh tay nghề thủ công.
Trong dự án này, 9 nhà thiết kế và nghệ nhân đã được trao một thử thách đặc biệt: sử dụng những con dao thủ công từ Morakniv để tỉa, khắc gỗ tạo nên những câu chuyện khác nhau. Không có khuôn mẫu cố định. Không có giới hạn về phong cách. Chỉ có sự sáng tạo, kỹ năng thủ công và những câu chuyện được kể qua từng vết cắt trên gỗ.
Triển lãm không đơn thuần là nơi trưng bày các thiết kế nghệ thuật. Đây còn là lời nhắc về giá trị của nghề thủ công trong thời đại hiện đại hóa, nơi mọi thứ ngày càng được sản xuất nhanh và hàng loạt. Mỗi tác phẩm đều mang theo dấu ấn cá nhân của người nghệ nhân - những điều không thể thay thế được bằng máy móc.
Đồng hành trong dự án lần này là Morakniv - thương hiệu dao thủ công đến từ Mora, Thụy Điển với lịch sử từ năm 1891. Qua nhiều thế hệ, Morakniv không chỉ được biết đến như một công cụ dành cho các hoạt động dã ngoại và sinh tồn, mà còn là người bạn quen thuộc của những người yêu chế tác thủ công, điêu khắc gỗ và sáng tạo bằng đôi tay.
Bên cạnh đó là Swedese - thương hiệu nội thất nổi tiếng mang đậm tinh thần thiết kế Bắc Âu. Swedese luôn theo đuổi triết lý kết hợp giữa tính thẩm mỹ, công năng và sự bền vững, biến những vật liệu tưởng chừng bị bỏ đi thành các sản phẩm mang giá trị lâu dài.
Hai thương hiệu, hai lĩnh vực cùng giao thoa với nhau ở đôi tay con người, tôn vinh lên giá trị của nghề thủ công. Và từ những phụ kiện, vật dụng nhỏ bé ấy, các tác phẩm nghệ thuật độc đáo đã ra đời. Đây là 9 câu chuyện được tạo nên từ những đường cắt trên gỗ ấy.
Tác phẩm: PALL - PALL
Tác giả: Erik Nohlin - Nhà thiết kế
“Chiếc ghế đẩu từng là một công cụ đơn giản, bền bỉ và gắn liền với đời sống hằng ngày. Nhưng ngày nay, nó thường trở thành một món đồ thiết kế nơi dấu vết sử dụng dường như không còn được chấp nhận nữa.
Vì thế, tôi đã tạo nên một chiếc ‘ghế đẩu đúng nghĩa’ - một vật dụng thực sự để ngồi, để đứng, với hình dáng mang tính vượt thời gian. Một vẻ đẹp vừa thô mộc vừa kỳ lạ, có lẽ sau 100 năm nữa vẫn sẽ giữ nguyên sức hút theo cách rất riêng của nó.”
Quá trình thực hiện tác phẩm diễn ra như thế nào?
“Tôi gọi quá trình này là ‘anti-design-design’ - một kiểu thiết kế phản truyền thống. Làm sao để vừa tác động tối thiểu nhưng đồng thời cũng để lại dấu ấn mạnh mẽ nhất? Tôi tạo ra một khuôn cong lớn rồi tỉa gọt cho đến khi mọi thứ khớp hoàn hảo. Mỗi tối, tôi bước vào xưởng, bật nhạc black metal và hoàn toàn chìm vào quá trình đó. Hàng ngàn chuyển động nhỏ của lưỡi dao cuối cùng đã để lại một dấu ấn thật lớn.”
Tác phẩm: Subdivision Modifier
Tác giả: Simon Mattisson - Nhà thiết kế
“Thay vì sử dụng công cụ kỹ thuật số để tạo ra hình khối vật lý như trong một quy trình thiết kế thông thường, tôi lại dùng chính công cụ kỹ thuật số ấy như một công cụ trang trí - nghĩa là thay vì để phần mềm quyết định toàn bộ hình dáng của chiếc ghế, tôi chỉ lấy những đường nét và cấu trúc mà phần mềm tạo ra làm họa tiết bề mặt, rồi chạm khắc lại bằng tay trên gỗ.”
Quá trình thực hiện tác phẩm diễn ra như thế nào?
“Tôi bắt đầu bằng cách tạo một bản sao kỹ thuật số của chiếc ghế bằng phần mềm thiết kế CAD (Computer-Aided Design). Sau đó, tôi áp dụng một công cụ kỹ thuật số gọi là ‘Subdivision Modifier’ lên phần mặt ghế. Nói đơn giản, công cụ này giúp biến các hình khối vuông trở nên mềm mại và tròn hơn bằng cách thêm nhiều lớp hình học. Công cụ ấy tạo ra một dạng họa tiết lưới kỹ thuật số trên bề mặt ghế, và tôi đã tái hiện chính họa tiết đó lên phiên bản gỗ ngoài đời thực. Sau cùng, tôi sử dụng con dao gần giống như một chiếc cuốc hay cái xẻng nhỏ để chạm khắc từng ô vuông lên bề mặt gỗ.”
Tác phẩm: Bladiga bakverket
Tác giả: Molly Sjöstam - Thợ thủ công
“Tôi thích ý tưởng rằng cái cây từng bị đốn xuống để trở thành vật liệu thủ công vẫn có thể tiếp tục sống, tiếp tục xanh tươi và nở rộ theo một cách khác. Loại gỗ lá kim được dùng để làm chiếc ghế này, kết hợp cùng những chiếc lá được chạm khắc - biểu tượng cho các loại cây lá rộng trong khu rừng, giờ đây chúng có thể tiếp tục tồn tại cạnh nhau, giống như cách chúng luôn cùng hiện diện trong những cánh rừng hỗn hợp tự nhiên. Hãy mang theo giỏ picnic, tìm một khoảng trống nhỏ giữa rừng để dừng chân, tận hưởng sự yên tĩnh và dành cho mình một khoảng nghỉ thật thư thả.”
Trải nghiệm làm việc với loại gỗ này như thế nào?
“Cũng giống như trong các mối quan hệ giữa con người với nhau, đôi khi ta cần nhiều thời gian hơn để hiểu một ai đó và biết họ vận hành như thế nào. Làm quen với một loại gỗ mới cũng vậy, và tôi đã thật sự cảm nhận điều đó trong dự án lần này. Sự thỏa hiệp và chấp nhận đã trở thành điều lặp đi lặp lại trong suốt khoảng thời gian tôi đồng hành cùng chiếc ghế này.”
Tác phẩm: Mitos
Tác giả: Roger Persson - Nhà thiết kế
“Tôi sớm quyết định sẽ tạo hình phần mặt ghế dựa trên ba chân ghế, với ba hình tròn lớn đan xen vào nhau. Nguồn cảm hứng của tôi đến từ các vỏ hạt trong thế giới thực vật và quá trình phân chia tế bào. Ý tưởng là ba hình tròn này sẽ mang lại cảm giác như chúng đang dần hợp nhất để trở thành một hình thể hoàn chỉnh, hoặc ngược lại, đang chuẩn bị tách ra thành ba phần riêng biệt.”
Điều khó khăn nhất trong dự án này là gì?
“Tất nhiên, thử thách lớn nhất nằm ở chất liệu gỗ và việc làm quen với những con dao. Khoảnh khắc thú vị nhất là khi cuối cùng tôi cảm nhận được lưỡi dao bắt đầu cắt theo đúng cách mà mình mong muốn. Được thử sức với một điều hoàn toàn mới, rồi trong suốt hai tháng liên tục quay trở lại với chiếc ghế, từng chút một chạm khắc và tiến về phía trước - đó là một trải nghiệm rất đặc biệt.”
Tác phẩm: Glimmer
Tác giả: Matilda Lindstam Nilsson - Nhà thiết kế
“Tôi muốn tạo nên cảm giác mềm mại cả về thị giác lẫn xúc giác cho phần chân ghế, giống như một làn sóng đang chuyển động. Và tôi cũng cảm thấy sự mềm mại ấy cần được tiếp tục xuất hiện trong ngôn ngữ tạo hình của phần mặt ghế. Tôi muốn phần mặt ghế bằng gỗ vân sam vốn tròn và khá nặng nề trở nên nhẹ nhàng hơn về cảm nhận. Các họa tiết trên bề mặt được tôi chạm khắc thủ công. Những đường uốn lượn ấy giống như một nguồn sáng tĩnh lặng nổi bật giữa phần thô ráp và gam màu đen mộc mạc, và tôi thấy thật đẹp khi để lớp vật liệu tự nhiên bên dưới dần lộ ra.”
Bạn nghĩ gì về tương lai của nghề thủ công?
“Tôi nghĩ nghề thủ công sẽ ngày càng trở nên phổ biến hơn. Chỉ cần chúng ta dám chấp nhận rằng không phải thứ gì cũng cần hoàn hảo. Có lẽ thay vì quá tập trung vào kết quả cuối cùng, chúng ta nên chú ý nhiều hơn đến chính quá trình tạo ra nó. Bởi khi đôi tay được làm việc, tâm trí con người cũng có thể nghĩ ra những điều tốt đẹp hơn - vượt ra khỏi những màn hình.”
Tác phẩm: Palletik
Tác giả: Jenny Soddu - Thợ thủ công
“Tôi muốn, theo cách riêng của mình, làm nổi bật những đau thương và mất mát khủng khiếp đang diễn ra trên thế giới, đặc biệt là tại Palestine - khu vực Trung Đông thường xảy ra xung đột và chiến tranh. Tôi đã thực hiện tác phẩm dựa trên màu sắc và các biểu tượng gắn liền với Palestine. Một bông hoa anh túc màu xanh vươn dọc theo một chân ghế rồi xuyên qua phần mặt ghế, nơi bông hoa đỏ đang nở rực. Ở chân ghế thứ hai là những vệt đỏ như máu đang chảy xuống. Còn chân ghế thứ ba mang màu đen cháy xém như than sau lửa. Chim bồ câu trắng - biểu tượng của hòa bình - điều không thể thiếu. Một tia sáng giữa bóng tối, niềm hy vọng về hòa bình và tự do, là tất cả những gì còn lại.”
Bạn nghĩ gì về tương lai của nghề thủ công?
“Tôi buộc phải tin vào tương lai của nghề thủ công, bởi với tôi không còn lựa chọn nào khác. Những điều tuyệt vời nhất từng đến với cuộc đời tôi đều gắn liền với các hình thức thủ công và lao động bằng chính cơ thể mình. Và tôi sẽ làm mọi điều có thể để tiếp tục lan tỏa điều đó.”
Tác phẩm: Tänk på döden
Tác giả: Maria (Erixon) Levin - Nhà thiết kế
“Nếu sống ở Gothenburg, bạn có thể bắt gặp dòng chữ này trên đường đến trường tiểu học: ‘Hãy nghĩ về cái chết.’ Dòng chữ ấy được đặt ngay phía trên cổng nghĩa trang - vừa đẹp, vừa trực diện. Cái chết là phần tất yếu của tự nhiên giống như sự ra đời, và cũng là một phần của cuộc sống. Điều đó một lần nữa trở nên rõ ràng với tôi khi một người bạn thân đã rời khỏi thế giới này vào cuối mùa hè.”
Bạn đã tạo nên những chiếc đầu lâu trên chân ghế như thế nào?
“Tôi phác thảo trực tiếp lên các chân ghế rồi tiếp cận nó như một bản vẽ kỹ thuật. Đây cũng là lần đầu tiên tôi chạm khắc thứ gì đó ngoài những chiếc que nướng xúc xích trong rừng.”
Tác phẩm: Blood Orange
Tác giả: Louise Hederström - Nhà thiết kế
“Tôi đã nghĩ làm thế nào để tìm ra ngôn ngữ thiết kế của riêng mình trong một quá trình mà bản thân vẫn chưa thật sự thành thạo? Đó chính là thử thách lớn nhất của dự án này. Toàn bộ tác phẩm được chạm khắc chỉ bằng dao Morakniv. Chính những con dao ấy, chất liệu gỗ và kinh nghiệm chạm khắc còn hạn chế của tôi đã cùng nhau dẫn đường cho quá trình sáng tạo.
Làm sao để "chạm khắc" trở thành một phần của chiếc ghế? Một dạng họa tiết trừu tượng kết nối với những hình khối nguyên bản trong tự nhiên. Từ cây gỗ trở thành chiếc ghế, rồi lại quay về với tự nhiên. Màu sắc của tác phẩm có lẽ tượng trưng cho cả sự thất vọng lẫn niềm vui khi được làm việc bằng đôi tay, cũng như cách những gam màu bất ngờ luôn xuất hiện trong thiên nhiên.”
Con dao là bạn hay là kẻ thù?
“Có lẽ nó giống một người bạn đầy năng lượng hơn - rất vui khi đồng hành cùng, nhưng không thể ở cạnh quá lâu. Đôi lúc bạn vẫn cần dừng lại nghỉ ngơi để không đánh mất sự sắc bén của mình.”
Tác phẩm: Fade
Tác giả: Rasmus Wingårdh - Nhà thiết kế
“Ý tưởng của tôi là thay đổi hình dáng vuông vức nguyên bản của chiếc ghế bằng những phương pháp tương đối đơn giản. Tôi muốn tạo nên một phần bên trong mềm mại và hữu cơ hơn, nhưng đồng thời vẫn giữ lại những đường nét sắc cạnh và hình khối vốn có ở bên ngoài. Bằng cách đó, tôi thể hiện sự tôn trọng với hình dáng nguyên bản của chiếc ghế. Nó cứng cáp và góc cạnh ở bên ngoài, nhưng lại mềm mại và ấm áp ở bên trong.”
Bạn đã tạo nên màu sắc “ám khói” ấy như thế nào?
“Để tạo nên gam màu ám khói lấy cảm hứng từ gỗ cháy, tôi sử dụng một loại mực Nhật Bản được pha loãng với nước. Tôi ngâm phần chân ghế trong hỗn hợp đó, sau đó tiếp tục phủ thêm lớp mực đậm hơn ở phần đáy chân ghế để tạo hiệu ứng chuyển màu dần lên phía trên.”
